Een paar vroege ochtenden achtereen trof ik in de ochtend een zwerm vogels die boven een vijver een prachtige show aan het weggeven waren. Gefascineerd bleef ik elke ochtend toeschouwer van deze indrukwekkende voorstelling. Op de een of andere manier staan deze vogels blijkbaar met elkaar in verbinding en navigeren ze onderling. Hoe is het mogelijk dat zo’n hele grote groep van individuele vogels als één kan bewegen en zo vloeiend. Verbinding is een term die je in aikido aldoor tegenkomt. Wij trainen er hard voor om zo efficiënt en vloeiend mogelijk te bewegen. Er zijn verschillende verbindingen tussen de soorten. Deze banden bestaan binnen een sociaal veld. De psychische velden bevatten een soort geheugen, de tegenwoordige tijd van het verleden en van de toekomst, of ook wel morfische velden genoemd. Rupert Sheldrake beschrijft een aantal interessante verbindingen. Empathie is er een van en betekent ‘een sympathiek begrip van het lijden’. Huisdieren als katten en honden zoeken automatisch iemand op als het verdrietig is of pijn heeft. Ze voelen wanneer het werkelijk nodig is. Het contact is helend. Het geheim van deze helende kracht is hetzelfde als van mensen dan van dieren: onvoorwaardelijke liefde.

Een andere is telepathie, wat letterlijk betekent ‘afstand voelen’. Sommige honden reageren als hun baasje naar huis toe komt. In een bepaalde fase van de reis waarin gevoelens en gedachten richting huis gaan met steeds meer intensiteit, bijvoorbeeld als je uit een vliegtuig stapt. De hond gedraagt zich alsof ze letterlijk vastzit aan hun baasje door een onzichtbaar koord. Dat koord is een soort van elastiek: het kan uitstrekken en samentrekken. Door dat koord vindt de telepathische communicatie plaats. Sheldrake beschrijft dat honden kunnen voor-voelen wanneer iemand in gevaar is of overlijdt. Deze verbindingen gaan, ook tussen mensen, over meer dan duizend kilometer. De ander voelt dat als het effect van het onverwachts hevig schudden of verbreken van de elastische band. Ze weten niet altijd wat er precies gebeurd is, maar wel dat er iets gebeurd is. Wat verder gaat de verbinding middels het zogenoemde zesde zintuig, een soort op voor-zien of weten wat er in de toekomst gaat gebeuren. In Noorwegen noemen ze dat de ‘vardøger’ of de ‘waarschuwende ziel’. Ze zien iemand binnenkomen die zijn jas ophangt, maar daar is helemaal niemand; dertig minuten later komt de persoon zelf werkelijk binnen en doet exact hetzelfde.

Er is een prachtig verhaal van O Sensei waar hij uitgedaagd wordt door een vaardig zwaardvechter. Onze meester maakt hem haast belachelijk door te vertellen dat deze luitenant hem met zijn scherpe zwaard eerst maar eens moet zien te raken; daarna wil hij pas de uitdaging aannemen. De luitenant doet verwoede pogingen, maar kan hem niet raken. Later verklaarde O Sensei dat hij blauwe lichtflitsen waarnam die de richtingen gaven voorafgaand aan de slag. Hierdoor kon hij met gemak de slagen ontwijken. Hoe kan je vooruit weten of zien? Hoe werkt zoiets? Het is een proces waar informatie wordt getransformeerd met invloed door door tijd en ruimte. Groepen vogels worden bij elkaar gehouden en gestructureerd door morfische velden en deze velden zijn gevormd door hun eigen soort van collectief geheugen. Instincten zijn collectieve gewoontes van de soort gevormd door ervaring van vele generaties. Het proces waarbij dit geheugen wordt getransformeerd van het verleden naar het heden of de toekomst noemt Sheldrake morfische resonantie. Vogels reageren op een manoeuvreer-golf die door de groep gaat. De vogels reageren dus niet zozeer op individuele responses, maar meer op het verspreidende patroon zelf. De groepsziel, vanuit dat collectieve geheugen. De schrijver noemt het de ‘silent call’. Het is soort zielsvermogen met een mix van een gevoel voor richting en telepathische communicatie.

Een metafoor voor richting zou kunnen zijn ‘magnetische aantrekkingskracht’. Er is een soort trek-reactie op de richting. Ook daar is sprake van een soort onzichtbare elastische verbinding in een veld. Er is een groot verschil tussen navigeren naar een doel en het volgen van een serie van richtingen. Een doel-gerichte navigatie is flexibeler. Als je bij de eerste de route niet weet en alleen een simpele serie van richtingen, kan je onderweg je niet aanpassen aan zaken die gebeuren en verdwaal je simpelweg. Vogels trekken richting middels doelgerichte navigatie. Het collectieve geheugen herkent de locatie als je aankomt op de plaats van bestemming; alsof de plek is in geprint. Het is fascinerend wat Sheldrake hierover schrijft. Hij heeft het als wetenschapper serieus onderzocht en het boek met allerlei intrigerende verhalen gelardeerd. Het kyu-gradensysteem binnen aikido begint met het leren doen van een reeks stappen die we programmeren om uiteindelijk de ander uit balans te brengen. Het dan-graden systeem leert je echter steeds meer voorvoelen van de actie, het doelgericht leren navigeren en toch als één met de partner vloeiend te blijven bewegen. Het puzzelt mij eigenlijk al een tijdje: traint de aikidoka een extra zintuig?

Bovenstaand artikel is geïnspireerd op het boek van Rupert Sheldrake met de aparte titel: ‘Dogs that know when their owners are coming home’