Vanuit het boek Presence van Peter Senge had ik een aantal mooie inzichten die ik graag wilde delen met de aanwezigen vanavond. Presence gaat over het vermogen om in het nu te leren blijven. Als je intentie, lichaam en geest goed op elkaar afgestemd zijn, kom je bij een bron in jezelf van waaruit de toekomst zich als het ware vanzelf ontvouwt. Senge definieert dat er behoefte is aan een nieuw soort leiders: leiders voor de toekomst. Deze moeten nieuwe vaardigheden ontwikkelen: zich gaan richten op een nieuw kwaliteitsgebied van aandacht; en een nieuw vermogen om te leren handelen onder de knie zien te krijgen. Tot mijn stomme verbazing zag ik direct dat beide vaardigheden gaan over wat wij in aikido gewoon trainen, wekelijks op de mat. De kern van het boek is het leren zien en begrijpen van het geheel, in plaats van de delen. Het zien en ervaren van het geheel.

Vanuit aikido is dat de verschuiving van de intentie om niet vanuit het individuele perspectief te trainen, maar de aandacht te verleggen naar de dynamische beweging als geheel. Senge noemt vier aandachtsgebieden van kwaliteit van waaruit je iets kunt leren die hier koppel aan aikido. Je kunt de techniek vanuit jezelf zien, doen en beleven. Of je kunt het vanuit de techniek zelf ervaren. Je kunt vooral bezig zijn met de ander, of als laatste: het leren gewaar zijn van de totale beweging tussen de twee personen – in de actie harmonie creëren. Als ik mensen vraag in welk aandachtsgebied ze bezig zijn tijdens de uitvoering van een techniek, weten ze dat gek genoeg ook vaak te benoemen. De kunst is dus om de aandacht te leren sturen, met als richting het geheel van de dynamische beweging. Je zit dan in het ‘nu’ en bent nergens anders mee bezig. In het moment klopt alles gewoon even.

Vanuit de relatie noemt Senge vier lagen om naar de toekomst steeds effectiever te leren zijn in de verhouding met anderen, in plaats van botsende krachten. ‘Een actie die het geheel ondersteunt, kost gek genoeg geen enkele moeite. De intentie verschuift ook hier. Intentie is niet zomaar een kracht, het is de enige kracht. Er zijn in feite vier grote veranderingen geweest in het bedrijfsleven de afgelopen tijd. Eerst hadden we vooral een gecentraliseerd macht systeem (hiërarchie). Dat veranderde naar steeds meer gedecentraliseerde structuren. Op dit moment gelden ‘netwerkstructuren’ als belangrijkste instrument om iets te bereiken. Je ziet dit vooral terug in de spontane samenwerkingsverbanden die ontstaan tussen totaal verschillende partijen in een bepaalde regio. Waar het naar toe moet, is om met elkaar dienend te zijn wat Senge noemt: ecologische vernieuwing.’

Als je kijkt naar deze veranderingen, zie je mede een verschuiving van de macht. Dat vraagt om een nieuw vermogen om te handelen. In verspreide netwerken wordt de macht gedeeld. Het gaat steeds meer om het leren vormgeven, ombuigen en ontketenen van verander-krachten. Dit soort bewegingen en intenties gaan over de bereidheid om je over te kunnen geven. De macht uit handen geven. Het leren opgeven van het overheersen, groeit zo tot het overgeven aan de verbintenis van het grotere geheel. Waarbij – net als in aikido, het met elkaar in contact blijven de strategische prioriteit van de relatie of handeling wordt. Een kracht van de natuur leren zijn. Het is een creatieve proces: een dans tussen inspiratie en experimenten. Dat schept het veld van nieuwe mogelijkheden.’ Aikidoka’s worden vast de nieuwetijdse krijgers genoemd, omdat wij deze nieuwe vaardigheden reeds trainen.

Deze avond is geïnspireerd op het boek Presence van Peter Senge.