Thema van vandaag: geweldloos leren handelen in agressieve situaties. Ik had een zestal boeken bestudeerd en daarin gezocht naar de relatie met aikido. Er was gekozen voor een logische lesopbouw zoveel mogelijk gelardeerd met praktische verhalen aan de hand van relevante aikido belevingsvormen. Geweldloosheid is het moraal van de aikidoka en tegelijkertijd de kern van de krijgskunst aikido. Aikidoka’s hebben als missie om geweldsituaties te de-escaleren. ‘Daar heb je een drietal vaardigheden voor nodig: zelfcontrole, zelfbeheersing en situationeel aanpassingsvermogen. Zelfcontrole gaat over de besliskunst tussen doen en laten – en stuurt de zelfbeheersing: de wijze waarop je de handeling vervolgens uitvoert.’ Bij uitstek vaardigheden die de tori ontwikkelt in het rollenspel van aanvaller en verdediger.

Dan de laatste: situationeel aanpassingvermogen. Het hangt per situatie af hoe je het beste kunt reageren. Het belangrijkste is dat je snel inschat met welke vorm van agressie je te maken hebt en dat je jouw gedrag hierop aanpast. Dat zie ik vooral terug bij de uke, die na de aanval de ontvanger wordt van de techniek en daarin constant een gelijkwaardige positie blijft nastreven. Letterlijk betekent agressie ‘ergens gericht op afgaan’. Een noodzakelijke positieve levensenergie dus, die het mogelijk maakt om onze grenzen te verleggen. Elk kind heeft agressie nodig om te leren lopen. Frustratie speelt een beslissende rol bij het ontstaan van agressie; angst is de grondemotie ervan. Vanuit angst ontwikkelt zich een lading levensenergie (agressie) die ons over doet gaan tot actie. Noodzakelijk voor zelfhandhaving of overleving. Het negatief gebruik van deze levensenergie noemt men geweld of grensoverschrijdend gedrag.

Negentig procent van onze communicatie is non-verbaal. Daarmee is onze attitude het wezenskenmerk van geweldloze weerbaarheid. De kunst is om voorbij het gedrag van de agressor te kunnen kijken. Daarvoor heb je mededogen nodig: de wezenlijke nieuwsgierigheid naar wat jou en de ander beweegt. Welke behoefte zit er bij de agressor achter deze frustratie of angst? Dat is nogal wat om te doen in een aggressieve situatie?! Dat is wel waar aikido over gaat, een ander manier van denken en reageren. Wij trainen om niet vanuit dualiteit te handelen, maar om elkaar ondanks het conflict toch te ontmoeten. Als dat lukt, heb je niet alleen zelf en de ander, maar vooral de relatie gewonnen. Het doel in aikido is om te werken aan je houding en het ontwikkelen van de drie eerdergenoemde vaardigheden. Technieken zijn een middel om dat doel te bereiken. ‘De ware aikidoka leeft principieel vanuit mededogen: bij voortduring in beweging zijn; meebewegen met de steeds veranderende gevoelens en behoeften, meegaan in de beweging van het leven.’