Een paar jaar geleden stond ik op het evenement SkillsMasters in Ahoy te Rotterdam om aikido workshops te geven. Een vader kwam toen naar me toe met zijn zoontje. Hij was geïnteresseerd in wat ik deed en vertelde al snel dat hij op KravMaga zat. Zeven dagen in de week trainde hij. Je kon hem werkelijk met van alles aanvallen, zo vertelde hij. Ik vroeg hem waarom hij daar zo intensief mee bezig was? Leefde hij dan in zo’n gevaarlijke buurt? Een gevaarlijk beroep misschien? Nee hoor – stukadoor was hij, maar wilde gewoon zijn gezin kunnen beschermen, dat was de reden. De meeste aikidoka’s hebben niets met vechten. Ze hebben er vaak zelfs een hekel aan. Wat doen ze dan in een dojo? Waarom komen ze dan elke week weer terug om met vecht technieken aan de slag te gaan? Waarom ploffen we niet elke avond lekker op de bank? Hangen, chillen, een zak chips en gedachteloos naar de televisie staren? Voor de meesten is die verleiding groot, helemaal als je net een rot dag achter de rug hebt. Het zijn gewoontes waar je geneigd bent om snel aan toe te geven als je niet sterk in je schoenen staat. We hebben allemaal ergens een ideaal beeld van onszelf. Wat we zeker weten is in ieder geval dit: slechte gewoontes gaan je nooit helpen om je ideale zelf te bereiken. Wat dan wel?

Gewoontes zitten vast aan overtuigingen. De eerste keer dat je iets ervaart leidt tot het vormen van een overtuiging. Overtuigingen kunnen je bevrijden of gevangen zetten. Een prachtige metafoor voor een overtuiging is de volgende. In een circus is het de gewoonte om een olifant vast te zetten. Het dier kan anders enorme problemen veroorzaken. Interessant is dat die dunne touwen deze grote olifanten kunnen vasthouden. Grote olifanten zijn zo sterk dat ze natuurlijk makkelijk van die touwen los kunnen komen. Hoe kan dat? Als het baby olifanten zijn dan zetten ze de olifanten vast met ijzeren boeien. Als ze als baby proberen te ontsnappen kunnen ze zich niet bevrijden. Omdat ze niet succesvol zijn als baby olifanten, leren ze dat het onmogelijk is om zichzelf te bevrijden als ze geboeid zijn. Ze proberen het niet eens meer als het volwassen olifanten. Ze zijn van jongs af aan geprogrammeerd met de overtuiging dat ze onmogelijk los kunnen breken. Mensen hebben gelukkig het vermogen om eigen overtuigingen in twijfel te trekken. Alleen als we dat doen, is veranderen mogelijk. We willen dus door nieuwe gewoontes aan onze overtuigingen werken. Het zijn de vaardigheden die je praktiseert in aikido die helpen om je gewoontes te veranderen.

Vaardigheden als moed, vastberadenheid, discipline, aanpassingsvermogen, innerlijke kracht et cetera. Ergens moeten we die geloofsovertuiging als bijvoorbeeld ‘ik kan dat niet’ veranderen. Het proces om in aikido je vaardigheden te scherpen gaat twee kanten op: naar binnen naar buiten. Je moet iets van binnen ophalen waar je in gelooft en dat tonen aan de buitenwereld. Ervaren wat het eerste effect van de actie van dat opgehaalde gevoel is. In een dojo komen gevoelens, acties en handelingen tot leven in de interactie met de ander. Zo leer je ontdekken waar je van gemaakt bent. Zo leer je beter en goed worden in wat je eigenlijk al kunt, maar waar je jezelf tot dan toe nog niet van overtuigd had. In het begin kost dat moeite en wilskracht, maar door regelmatig te komen en de handelingen te conditioneren, maak je er een nieuwe gewoonte van. Een aikido dojo is de plaats waar je jezelf constant kunt testen. Zo weet je waar jij je op je eigen pad bevindt. Door de reactie van de ander, je nieuwe inzichten en ervaringen zullen de lessen je vaardigheden verrijken. Op een gegeven moment denk je er zelfs niet meer over na. Je doet het gewoon; je weet niet beter. Onbewust ga je het zo ook steeds meer toepassen op werk, gezin, sociale leven en de maatschappij.

Dit gaat verder dan alleen maar trainen. Trainen is feitelijk voor een bepaalde periode voor een speciale gebeurtenis. Een wedstrijd of zo. Als het klaar is, is meestal ook de motivatie weg. Aikido gaat over hoe je in het leven staat. Wij trainen niet om te vechten, anders waren er bij ons ook wel wedstrijden. Juist daarom is aikido zo waardevol: het oefenen zelf staat centraal, niet het winnen. Het veranderen van gewoontes is niet in een paar avondjes geregeld. Het houdt nooit op, daarom is het een levensfilosofie. Het gaat om het programmeren van nieuwe verbindingen in het hoofd middels het lichaam. De krijgskunst biedt je deze mogelijkheden om daadwerkelijk ergens voor te gaan in je leven. Tegelijkertijd sterkt aikido je karakter. Fysieke energie heeft een enorm effect op je gevoel van welzijn en je effectiviteit. Het naar buiten brengen van je gevoel is het oefenen van moed. Door het leren doen, wordt je gesterkt in je gevoel, dat is de eerste sleutel. Moed gaat over het doen van dingen ondanks dat je het spannend vindt. Wie je bent, wordt gevormd door wat je doet. Wat je doet wordt bepaald door je gewoontes. Je gewoontes komen uit je overtuigingen. We kiezen dus zelf wat wel of niet mogelijk is in ons leven. Zo bereiken aikidoka’s hun persoonlijke doelen. Zo werk je in aikido aan een constant betere versie van jezelf.

Dit artikel is geïnspireerd op het boek ProductiviChi van de auteur Chi Lung Yung. Een aanrader op het gebied van het leren omgaan met je eigen energie en de zoektocht naar meesterschap.