Wat maakt het dat mensen die een tijdje serieus aikido beoefenen, zo kunnen veranderen? Ik heb het zelf aan den lijve ervaren, maar schouw het ook constant om me heen. Het is de eigenlijke reden waarom ik een aikido leraar ben geworden: deze mooie vorm van transformatie over te gaan dragen. Je ziet in de basis twee type energiekrachten in de dojo: mensen die gewend zijn hun energie naar buiten te richten (stimuli). En mensen die gewend zijn energie ontvangen (respons). De stimuli ontbreekt vaak het vermogen gewaar te worden wat er zich in de ander afspeelt. De respons types kunnen zich afvragen wat zij zelf willen, ze zijn immers vaak gewend zich aan te passen. Deze gevoeligheid (empathie) of respectievelijk het volgen van inwendige impulsen ‘resideert in een soort psychisch tussengebied,’ laten we zeggen een innerlijke membraan.

Dit membraan moet in staat zijn op basis van selectie externe prikkels te ontvangen en spontane gevoelens naar buiten te laten. Het vermogen om onderscheid te maken tussen de verschillende prikkels – de keuzevrijheid ze wel of niet toe te laten, vormt de basis van ons bewustzijn. Door het leven maakt men vaak een eenzijdige ontwikkeling door. De kunst die aikido je biedt, is om jezelf als geheel te evolueren. Deze totale ontplooiing, als mens of als persoonlijkheid, ligt echter precies aan de tegenovergestelde kant. De stimuli moeten proberen dit innerlijk membraan te verzachten of toegankelijker te maken. De respons types juist andersom: het membraan moet meer vorm krijgen – selectief kunnen zijn in wat je toelaat. Het gaat erom deze tegenkrachten in jezelf weer met elkaar in verbinding te brengen: het membraan weer functioneel te maken. ‘Ze moeten naar elkaar toe in beweging komen; het rationele en het irrationele moeten op elkaar afgestemd raken.’

In mijn overtuiging werkt aikido als katalysator om dit ‘psychisch evenwicht’ te herstellen, mits je in staat bent die andere kant in jezelf te ontwikkelen. ‘Dit gaat met zuiver rationele middelen nooit lukken. Het gaat namelijk om een dieper niveau dan tot waar de rationele principes reiken. Eerst komt namelijk de zintuiglijke ervaring, daarna pas het besef.’ Je speelt in aikido dan die andere rol totdat deze zo vertrouwd is dat je hem kan voelen en ervaren. ‘Door het oefenen in het oproepen van dit soort tegengestelde ervaringen, komen opgehoopte krachten weer in beweging; gaat de geblokkeerde energie weer in je stromen. Dan voel je iets ten diepste wat je zelf ervaart en je bewustzijn in beroering brengt. Zo krijg je van je zelf een nieuwe waarheid, tot je dit je ook gaat realiseren.’ Het is de enige route die echt werkt: van je gevoel naar je verstand. Ook wel ‘ervaringsweten’ genoemd door Pavese.

Als het je lukt dit innerlijk membraan te stemmen, ‘harmonie tussen deze contrasten te creëren,’ houdt de verdeeldheid van binnen op te bestaan. ‘Dan gebruik je de tegenkrachten om je balans weer in evenwicht te krijgen.’ Alleen zo krijgt het nagespeelde conflict tussen uke en tori een werkelijk diepere betekenis. ‘De samenvoeging met je tegenpool betekent een ontegenzeglijk grote verrijking; een tweede krachtenveld wordt daarmee in werking gezet. Een totaal ervaring dat een veel omvattender persoonlijkheid brengt.’ C.G. Jung zei het als volgt: “Instinctief streeft onze psyche heelheid na en wil niet aan verdeeldheid ten prooi vallen. Paradoxie behoort tot het hoogste geestelijke goed. Alleen het paradoxale kan de volheid bij benadering omvatten. Een mens verlangt niet zozeer volmaaktheid als wel heelheid.”

Geïnspireerd door en met aangehaalde teksten ontleend uit het prachtige boek met de titel ‘Het numineuze’ van de schrijver Tjeu van den Berk.